GEXTRECS demonstruje bezpieczeństwo komunikacji satelitarnej w obliczu kryzysów

W przypadku poważnej awarii w pierwszej kolejności zawodzi nie tylko elektryczność, ale także łączność. Dochodzi do przeładowania sieci komórkowych, maszty telefoniczne tracą zasilanie, a łącza internetowe przestają działać. W przypadku służb ratunkowych utrata łączności może szybko stać się kolejnym poważnym problemem: zespoły mają trudności z koordynowaniem działań, dzieleniem się informacjami na żywo, wzywaniem pomoc lub bezpieczną wymianą poufnych informacji. Z tym rzeczywistym wyzwaniem związanym z zapewnieniem bezpieczeństwa obywatelom europejskim w takich sytuacjach mierzy się GEXTRECS, projekt programu Horyzont Europa nadzorowany przez Agencję Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego (EUSPA), trwający od lutego 2024 r. do stycznia 2026 r.

GEXTRECS skupił się na jasnym i praktycznym celu: zademonstrowaniu, w jaki sposób bezpieczna łączność satelitarna może skutecznie pomóc w sytuacjach kryzysowych, gdy sieci naziemne są niedostępne, zawodne lub zagrożone, zwłaszcza w razie transgranicznych sytuacjach kryzysowych o dużym zasięgu.

Komunikacja satelitarna nie jest niczym nowym, ale jej skuteczne wdrożenie podczas katastrofy nie jest łatwym zadaniem. W sytuacjach, w których liczy się czas, zespoły interwencyjne potrzebują rozwiązań, które są bezpieczne, szybkie w aktywacji i łatwe w obsłudze w stresujących sytuacjach. Wymagana jest współpraca wielu służb, takich jak straż pożarna, zespoły medyczne, organy ochrony ludności i jednostki morskie, a to wiąże się z wykorzystaniem różnych systemów łączności.

Projekt GEXTRECS zapewni rozwiązanie w postaci pakietu usług zarządzania kryzysowego GOVSATCOM, dostosowanego do rzeczywistych potrzeb operacyjnych. Sprawdzone kluczowe funkcje obejmują: bezpieczną i niezależną komunikację w przypadku awarii sieci publicznych, szybką aktywację i wdrożenie, odporność operacyjną na zmieniające się warunki, interoperacyjność między organizacjami i sieciami i wykorzystanie synergii między komponentami unijnego programu kosmicznego na potrzeby zarządzania kryzysowego: GOVSATCOM, Copernicus i Galileo.

Demonstracja na żywo w realistycznych warunkach kryzysowych

Kluczowy test projektu odbył się podczas demonstracji projektu GEXTRECS na żywo w dniu 23 października 2025 r., która zgromadziła prawie 200 uczestników i połączyła operacje w Voerde (Niemcy) i porcie w Vigo (Hiszpanii). Ćwiczenie opierało się na realistycznym scenariuszu: trzęsieniu ziemi o sile 7,4 na pełnym morzu w pobliżu Porto, które spowodowałoby rozległe uszkodzenia infrastruktury i całkowitą utratę łączności 5G/LTE przez co najmniej 36 godzin.

Dwa doświadczone zespoły przeprowadziły ćwiczenia z wykorzystaniem rzeczywistych procedur reagowania kryzysowego. Służby ISAR Niemcy prowadziły naziemne działania poszukiwawczo-ratownicze, w tym symulowane poszukiwanie z pasami żywej ofiary w gruzowisku. Służby UTM-CSIC (Hiszpania) koordynowała działania na morzu na pokładzie statku badawczego Sarmiento de Gamboa, symulując dostarczanie podstawowych materiałów do strefy kryzysowej i ewakuację pacjentów.

Ten układ obejmujący jednostkę pływającą (komponent morski) należącą do Centrum Kontroli Misji (MCC) — bazy operacyjnej (BoO) — odzwierciedla sposób, w jaki przebiegają rzeczywiste transgraniczne kryzysy, z wieloma zespołami, lokalizacjami i ciągłą koniecznością szybkiej wymiany dokładnych informacji.

Jedną z kluczowych idei GEXTRECS jest ułatwienie zażądania i aktywacji bezpiecznych usług satelitarnych w sytuacji kryzysu. Złożone procedury mogą zabierać cenny czas w czasach, gdy każda minuta ma znaczenie dla ratowania życia.

W ramach projektu zaprezentowano prototyp innowacyjnego narzędzia o nazwie Dynamic Planner, zaprojektowanego, aby pomóc służbom ratowniczym w żądaniu wymaganej komunikacji — połączeń głosowych, wideokonferencji, wymiany danych, przesyłania obrazów i usług IP — oraz automatycznie i optymalnie dopasować ich potrzeby do dostępnych zasobów satelitarnych w sposób ciągły, efektywny i płynny.

Ponadto wykazano, że stabilizator sieciowy utrzymuje stabilną komunikację w zmieniających się warunkach, w tym bezpieczne przełączanie między różnymi kanałami satelitarnymi oraz między łączami satelitarnymi i naziemnymi.

Oprócz łączności, projekt GEXTRECS zademonstrował również rozwiązania oparte na Galileo w zakresie odpornego pozycjonowania i pomiaru czasu, eliminując słabe punkty, takie jak spoofing i zagłuszanie. W ramach projektu wprowadzono rozwiązanie Galileo OSNMA, które weryfikuje autentyczność komunikatów nawigacyjnych, oraz metodologię Low-PRS, która zapewnia wiarygodne pozycjonowanie i szyfrowanie. Podczas demonstracji na żywo żądania pozycjonowania i odpowiedzi były przesyłane za pośrednictwem bezpiecznych łączy satelitarnych z powrotem do ośrodka sterowania misji, podnosząc precyzję zarówno w kontekście lokalizacji, jak i przesyłania danych.

Aby jeszcze bardziej dostosować rozwiązania do rzeczywistych potrzeb użytkowników, projekt GEXTRECS współpracował z uczestnikami Euroatlantyckiego Centrum Koordynacji Reagowania na Katastrofy NATO (EADRCC) w ramach zakrojonych na szeroką skalę ćwiczeń terenowych BUŁGARIA 2025 (7-12 września 2025 r.).

W ćwiczeniu wzięło udział ponad tysiąc uczestników z 46 krajów i organizacji i stanowiło wyjątkową okazję do obserwacji zarządzania kryzysowego na dużą skalę i pozyskania ustrukturyzowanych informacji zwrotnych od profesjonalistów. Projekt GEXTRECS przeprowadził obserwacje terenowe i wdrożył specjalny kwestionariusz, aby uchwycić oczekiwania dotyczące bezpiecznej komunikacji satelitarnej typu end-to-end w ekstremalnych sytuacjach, bez gromadzenia danych osobowych lub wrażliwych.

„W XXI wieku łączność satelitarna jest niezbędną usługą w dobrze funkcjonującym państw^ie. Polska podchodzi do rozwoju tych technologii z dużym poczuciem odpowiedzialności. Jesteśmy zaangażowani w inwestowanie w strategiczne możliwości, takie jak bezpieczna komunikacja satelitarna.  Udział w projektach takich jak GEXTRECS pozwala nam rozwijać zdolności, zdobywać doświadczenie operacyjne i nawiązywać długotrwałe relacje z najlepszymi partnerami w branży”  — powiedziała dr Marta Ewa Wachowicz, Prezes Polskiej Agencji Kosmicznej.

Projekt GEXTRECS zakończył się w styczniu 2026 r., a jego przesłanie jest jasne: gdy katastrofy zakłócają kluczową infrastrukturę, bezpieczna komunikacja satelitarna może zapewnić zdolność do reagowania kryzysowego. Szybsza koordynacja, bezpieczeństwo ratowników i niezawodny przepływ informacji mogą przyspieszyć akcję ratunkową i zwiększyć skuteczność wsparcia dotkniętych społeczności, właśnie wtedy, gdy komunikacja staje się najważniejsza.

Ponadto materiały szkoleniowe GEXTRECS w formie filmów demonstracyjnych wzbogacą treści szkoleniowe platformy platformy e-learningowej ENTRUSTED, która jest dostępna bezpłatnie dla wszystkich zainteresowanych rozwijaniem własnych zdolności i aktualizowaniem wiedzy na temat podstaw bezpiecznej komunikacji satelitarnej.

O GEXTRECS

GEXTRECS (GOVSATCOM Extreme Events Crisis Management Service) to projekt badawczy mający na celu zdefiniowanie i zademonstrowanie zintegrowanego pakietu usług zarządzania kryzysowego GOVSATCOM w UE. Koncentruje się na kompleksowej, bezpiecznej, szybko wdrażanej i łatwej w użyciu komunikacji kosmicznej, wykorzystując synergię z programami Copernicus i Galileo, aby poprawić zdolność UE do zarządzania w przypadku katastrof o dużym i reagowania na nie. 

Projekt GEXTRECS otrzymał dofinansowanie z unijnego programu badań naukowych i innowacji Horyzont Europa w ramach umowy o dotację nr 101129626.

GOVSATCOM (Government Satellite Communications) to komponent unijnego programu kosmicznego mający na celu zapewnienie bezpiecznej, odpornej i opłacalnej łączności satelitarnej na potrzeby krytycznych misji oraz operacji w zakresie bezpieczeństwa i ochrony ludności prowadzonych przez UE i jej państwa członkowskie (w tym służby i instytucje publiczne). 

Program UE Program GOVSATCOM działa od połowy stycznia 2026 roku. Hubem GOVSATCOM zarządzana obecnie EUSPA.