Od innowacji do produkcji – nowe europejskie podejście do przemysłu obronnego

Kiedy w 2021 roku uruchomiono Europejski Fundusz Obronny (EDF), Europa wykonała historyczny krok. Po raz pierwszy Unia Europejska przeznaczyła specjalny budżet na finansowanie wspólnych projektów badawczo-rozwojowych w dziedzinie technologii obronnych. Przesłanie było jasne – jeśli Europa chce osiągnąć autonomię technologiczną, musiała zainwestować w innowacje w dziedzinie obronności.

Cztery lata później Europa uczyniła kolejny krok naprzód. Innowacyjność nadal ma kluczowe znaczenie, ale już nie wystarcza. Obecnie priorytetem nie jest wyłącznie opracowywanie nowych technologii, ale umożliwienie ich produkcji w Europie na dużą skalę i w razie potrzeby. Właśnie to stanowi cel nowego Europejskiego Programu Przemysłu Obronnego (EDIP).

Od badań i rozwoju do produkcji

W ostatnich latach fundusz EDF umożliwił realizację projektów badawczo-rozwojowych w takich dziedzinach, jak czujniki, sterowanie i kontrola, awionika, sztuczna inteligencja, systemy bezzałogowe, przestrzeń kosmiczna, łączność oraz wojna elektroniczna. Celem było poszerzenie wiedzy, ograniczenie ryzyka technologicznego, poprawa konkurencyjności oraz wspieranie współpracy w ramach Europejskiej Bazy Technologiczno-Przemysłowej Obronności (EDTIB). 

Jednak po opracowaniu prototypu pojawia się znacznie trudniejsze pytanie: jak przekształcić to w produkt końcowy? Kto będzie produkował? Gdzie? Jaki łańcuch wartości zostanie wykorzystany? Jakie tempo produkcji zapewni terminowość dostaw? Kto zagwarantuje dostawy kluczowych komponentów? Właśnie tę lukę zamierza wypełnić EDIP.

EDIP skupia się na kolejnym etapie: industrializacji. Celem jest wspieranie szybszego, skoordynowanego i bardziej odpornego wdrażania rozwiązań opracowanych w Europie poprzez wzmocnienie EDTIB. 

W pewnym sensie Europa przeszła od pytania „jaką technologię powinniśmy rozwijać?” do pytania „jak uda nam się wdrożyć ją w produktach końcowych?” .

Zmiana ta odzwierciedla znacznie głębszą ewolucję niż samo utworzenie nowego programu europejskiego.

Obecnie pojęcia takie jak „industrial ramp-up”, „security of supply”, „odporność łańcuchów dostaw” czy „ograniczanie zależności strategicznych” pojawiają się regularnie w całej dokumentacji europejskiej. Celem nie jest już wyłącznie produkcja lepszych systemów, ale umożliwienie ich produkcji nawet w czasie długotrwałego kryzysu oraz – co nie mniej ważne – dostarczanie ich na czas. Pojęcie „dostawy” staje się obecnie nieodzownym wymogiem. 

Aby to osiągnąć, EDIP wprowadza narzędzia, które jeszcze kilka lat temu wydawały się nie do pomyślenia: wsparcie rozbudowy linii produkcyjnych, zachęty do wspólnych zakupów, mechanizmy wzmacniające pozycję kluczowych dostawców, nowe struktury współpracy przemysłowej oraz nowe inicjatywy mające na celu zabezpieczenie łańcuchów dostaw w Europie. 

Wszystko to ma ten sam cel: wzmocnienie potencjału przemysłowego Europy, aby mogła ona w sposób skoordynowany reagować na potrzeby kontynentu w zakresie bezpieczeństwa i obrony.

Pięć wielkich wyzwań na nadchodzącą dekadę

Jednak zwiększenie produkcji nie jest jedynym celem. Europa określa również, w jakich obszarach chce skoncentrować te wysiłki przemysłowe.

W planie działania „Defence Readiness 2030” Komisja i Wysoki Przedstawiciel proponują szereg dużych europejskich projektów leżących we wspólnym interesie (EDPCI), które posłużą do skoncentrowania inwestycji i współpracy w nadchodzących latach.

Pierwszym priorytetem jest obrona przeciwrakietowa. Obrona przeciwlotnicza przestała być postrzegana jako zbiór baterii rakietowych, a stała się zintegrowanym systemem, w którym radary, czujniki, satelity, systemy dowodzenia i kontroli oraz różne środki przechwytujące działają w sposób skoordynowany. Celem jest umożliwienie poszczególnym krajom działania w ramach jednej architektury.

Drugim ważnym obszarem zainteresowania są systemy przeciwdziałania dronom. Prawdopodobnie żadna technologia nie rozwinęła się w ostatnich latach tak szybko. Europa zamierza wspierać nie tylko produkcję bezzałogowych platform, ale także cały powiązany z nimi ekosystem: sztuczną inteligencję, nawigację, czujniki, wojnę elektroniczną oraz systemy zdolne do wykrywania i przechwytywania rojów dronów.

Trzeci projekt dotyczy przestrzeni kosmicznej. Systemy takie jak Galileo, IRIS² czy Copernicus stanowią już część kluczowej infrastruktury europejskiej. Nowa strategia ma na celu wzmocnienie europejskiej autonomii kosmicznej poprzez zapewnienie nowych zdolności w zakresie nadzoru kosmicznego, bezpiecznej łączności oraz ochrony zasobów kosmicznych. Działanie to umacnia tym samym przestrzeń kosmiczną jako strategiczną dziedzinę europejskiej obrony.

Czwarty obszar działania dotyczy dominacji morskiej zarówno na powierzchni – co ma kluczowe znaczenie dla handlu – jak i w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej, takiej jak kable podmorskie czy gazociągi. W związku z tym jednym z europejskich projektów strategicznych jest rozwijanie wspólnych zdolności w celu zwiększenia nadzoru morskiego, ochrony krytycznej infrastruktury podmorskiej, usprawnienia działań przeciw okrętom podwodnym oraz wzmocnienia zdolności do skoordynowanego działania w obszarach o znaczeniu strategicznym, takich jak Morze Bałtyckie, Morze Śródziemne czy Atlantyk. 

Piątym przedsięwzięciem jest program „Eastern Flank Watch”, którego celem jest wzmocnienie nadzoru i zdolności reagowania na wschodniej granicy Unii. Projekt łączy czujniki naziemne, powietrzne i kosmiczne, drony oraz systemy przeciwdronowe, a także środki wojny elektronicznej, aby zapewnić wspólny obraz operacyjny oraz wzmocnić zdolność odstraszania i reagowania na zagrożenia konwencjonalne i hybrydowe. Chociaż inicjatywa ta ma wyraźnie określony zasięg geograficzny, wiele z technologii, które będzie promować, znajdzie zastosowanie w całej Europie i będzie miało decydujący wpływ na rozwój potencjału w nadchodzącej dekadzie.

O wiele więcej niż tylko nowy program

Patrząc z szerszej perspektywy, EDIP jest brakującym ogniwem łączącym badania naukowe, innowacje, przemysł i nabywanie kompetencji.

Ewolucja EDF w kierunku EDIP odzwierciedla głęboką zmianę w europejskiej polityce obronnej. Badania naukowe nadal są niezbędne, ale obecnie muszą im towarzyszyć działania przemysłu zdolnego do tworzenia, utrzymywania i rozwijania tych zdolności. 

Dla firm technologicznych, takich jak GMV, zajmujących wiodącą pozycję w dziedzinie wielodomenowych systemów dowodzenia i kontroli, nawigacji, awioniki, ISR, przestrzeni kosmicznej czy ochrony granic, ten nowy scenariusz stanowi szansę na wsparcie nie tylko rozwoju innowacyjnych technologii, ale także budowania potencjału przemysłowego, który będzie miał decydujący wpływ na kształt europejskiej obronności w nadchodzącej dekadzie.

Autora: Begoña Rojo